Okulda bir öğrencinin akranını tehdit ettiği, yaraladığı ya da özel görüntülerini sınıf grubunda paylaştığı ileri sürüldüğünde ailelerin aklına benzer sorular gelir. Olay savcılığa taşınırsa ne olur? Çocuğun yaşı sonucu değiştirir mi? Hangi raporlar alınır?
Akran zorbalığı, farklı davranışları kapsayan bir kavramdır. Adli süreçte ise olayın nasıl adlandırıldığından önce çocuğun ne yaptığına ve bu davranışın kanunda düzenlenen bir suçun şartlarını karşılayıp karşılamadığına bakılır. Örneğin, bir öğrencinin arkadaşını oyun grubuna almaması ile onu tehdit ederek para istemesi farklı değerlendirilir. Bir davranışın suç oluşturmaması, okulun olaya müdahale etmesine ve çocuğun güvenliği için önlem almasına engel değildir.
Olay Savcılığa Taşınırsa Ne Olur?
Soruşturmayı kural olarak Cumhuriyet başsavcılığının çocuk bürosunda görevli savcı yürütür. Olayın niteliğine göre okul tutanakları, tanık anlatımları, mesajlar, kamera kayıtları ve sağlık belgeleri incelenebilir. Hakkında suç isnadı bulunan çocuğun avukatı yoksa, talebi beklenmeden kendisine bir müdafi görevlendirilir.
Soruşturma, her olayda dava açılmasıyla sonuçlanmaz. Savcılık, toplanan delilleri ve dava açmanın şartlarını değerlendirir. Dava açılırsa görevli mahkeme, isnat edilen suçun niteliğine göre belirlenir. Bu aşamada iki ayrı soru vardır. İlki, iddia edilen davranışın gerçekleşip gerçekleşmediği ve çocuğun bu davranışı yapıp yapmadığıdır. İkincisi ise çocuğun olay tarihindeki yaşı ve gelişimi dikkate alındığında ceza sorumluluğunun bulunup bulunmadığıdır.
Olay Tarihinde 12 Yaşını Doldurmamış Çocuklar
Olay sırasında 12 yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur ve hakkında ceza kovuşturması yapılamaz. Ceza sorumluluğunun bulunmadığı yaş nedeniyle belirlendiğinden, bu amaçla çocuğun davranışını yönlendirme yeteneğine ilişkin hekim görüşü aranmaz. Bununla birlikte, çocuk hakkında koruma ve destek ihtiyacı değerlendirilebilir. 2026 değişikliği uyarınca, Çocuk Koruma Kanunu kapsamındaki 15 yaşını doldurmamış çocuklar için sosyal inceleme zorunludur.
Örneğin 11 yaşındaki bir çocuğun akranını yaraladığı bir olayda, ceza davası açılmaması okulda güvenlik önlemleri alınmasına veya çocuğun ihtiyaçlarına göre danışmanlık, eğitim ya da sağlık tedbirlerinin değerlendirilmesine engel olmaz.
12 Yaşını Doldurmuş Ancak 15 Yaşını Doldurmamış Çocuklar
Bu yaş grubunda çocuğun ceza sorumluluğu, olayda kendisine isnat edilen davranış bakımından değerlendirilir. Çocuk, davranışının hukuki anlam ve sonuçlarını algılayabiliyor muydu? O davranışla ilgili olarak kendisini yönlendirme yeteneği yeterince gelişmiş miydi? Bu iki koşuldan biri eksikse ceza sorumluluğu bulunmaz ve çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmedilir.
Bu değerlendirmede iki ayrı inceleme yapılır:
- Sosyal inceleme raporu, çocuğun aile ortamı, okul yaşamı, sosyal çevresi ve gelişimi hakkında bilgi verir. 15 yaşını doldurmamış çocuklar için sosyal inceleme zorunludur. Bu inceleme yapılmadan düzenlenen iddianame, Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre iade nedenidir.
- Uzman hekim görüşü, çocuğun somut davranışın hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışını yönlendirme yeteneğine odaklanır. Hâkim veya mahkeme, adli tıp uzmanı, psikiyatrist ya da zorunluluk hâlinde uzman hekimden görüş alır. Ceza sorumluluğuna ilişkin kararı mahkeme verir.
Çocuğun ceza sorumluluğu bulunduğu ve suçu işlediği belirlenirse, müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlar dışındaki cezalarda kural olarak yarı oranında indirim uygulanır. Bu durumda her fiil için verilecek hapis cezası 9 yılı aşamaz. Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezaları için kanunda ayrı süre aralıkları vardır.
15 Yaşını Doldurmuş Ancak 18 Yaşını Doldurmamış Çocuklar
Bu grupta, yalnızca yaş nedeniyle 12–15 yaş grubundaki algılama ve davranışı yönlendirme değerlendirmesi yapılmaz. Özel bir durum varsa ayrıca inceleme gerekebilir. Sosyal inceleme ise yapılabilir. Sosyal inceleme yaptırılmadığında bunun gerekçesi, aşamasına göre iddianamede veya kararda gösterilir.
Mahkûmiyet hâlinde, müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlar dışındaki cezalarda kural olarak üçte bir oranında indirim yapılır. Bu durumda her fiil için verilecek hapis cezası 15 yılı aşamaz. Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında ise kanundaki ayrı süre aralıkları uygulanır.
2026 Değişikliği Yaş İndirimlerini Nasıl Etkiledi?
18 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanun, yaş küçüklüğüne ilişkin bazı ceza sınırlarını değiştirdi ve belirli ağır suçlar için bir istisna getirdi. Bu istisna, kasten öldürme ile Türk Ceza Kanunu’nun 87. maddesinin ikinci ve dördüncü fıkralarında düzenlenen, sonucu ağırlaşmış belirli yaralama hâllerine ilişkindir.
Bu suçlarda mahkeme, olayın işleniş biçimi, kastın ağırlığı ve kanunda sayılan diğer ölçütleri değerlendirerek 15–18 yaş grubuna ait yaş küçüklüğü hükümlerini uygulamayabilir. Ceza sorumluluğu bulunan 12–15 yaş grubundaki çocuklara ise kendi yaş grubunun hükümleri yerine 15–18 yaş grubunun hükümlerini uygulayabilir. Bu nedenle örneğin bir okul kavgasında yaralanma meydana gelmesi, tek başına istisnanın uygulanacağı anlamına gelmez. Önce yaralamanın kanunda belirtilen kapsamda olup olmadığı belirlenir. Değişiklikten önceki olaylarda ise fiil tarihi ve lehe kanun kuralları ayrıca dikkate alınır.
Sonuç
Aynı okul olayına karıştığı ileri sürülen iki çocuk hakkında, yaşları ve olay içindeki davranışları farklıysa farklı kararlar verilebilir. Değerlendirmede çocuğun olay günündeki yaşı, isnat edilen davranış, deliller ve gerekiyorsa raporlar birlikte ele alınır. Okulun güvenliği sağlamak için atacağı adımlar ve zorbalığa uğrayan çocuğun destek ihtiyacı ise adli sürecin sonucunu beklemeden değerlendirilebilir.
Sık Sorulan Sorular
Çocuk Olaydan Sonra 15 Yaşını Doldurursa Hangi Yaş Esas Alınır?
Ceza sorumluluğu ve yaş küçüklüğü indirimi bakımından fiilin işlendiği tarihteki yaş esas alınır. Örneğin olay günü 14 yaşında olan çocuğun dava sırasında 15 yaşını doldurması, ceza sorumluluğunun değerlendirilmesinde uygulanacak yaş grubunu değiştirmez.
Yaralanma Raporu ile Çocuğun Ceza Sorumluluğuna İlişkin Rapor Aynı mı?
Yaralanma raporu, zarar gören çocuktaki yaralanmanın niteliğini belgeler. Ceza sorumluluğuna ilişkin uzman görüşü ise hakkında iddia bulunan çocuğun, olay sırasında kendi davranışının hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışını yönlendirme yeteneğini değerlendirir. Sosyal inceleme raporu da çocuğun gelişimi ve çevresi hakkında bilgi verir.
Aileler Çocuk Hakkındaki Raporları Kendileri mi Alır?
Sosyal incelemeyi ve ceza sorumluluğuna ilişkin uzman görüşünü yetkili adli makamlar ister. Aileler, ellerindeki okul tutanaklarını, yazışmaları ve sağlık belgelerini dosyaya sunabilir.
İlgili Yazılar
- Akran Zorbalığı Cezası Nedir? Okulda Şikâyet ve Hukuki Yollar
- Akran Zorbalığı: Hukuki Bilgilendirme ve Okul Eğitimleri
