İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesine göre, borçlunun ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerinin kişisel eşyaları ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyaları haczedilemez. Para, altın, kıymetli evrak ve kanunda belirtilen benzeri değerli mallar bu korumanın dışındadır. Konutta haciz yapılabilmesi ise ayrıca İcra ve İflas Kanunu’nun 79/a maddesindeki usule tabidir.
Hangi Ev Eşyaları Haczedilemez?
Kanun, kişisel eşyaları ve ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyalarını korur. Giysiler kişisel eşyaya, buzdolabı, çamaşır makinesi, yatak ve yemek masası ise aile yaşamında kullanılan ev eşyalarına örnektir. Bir eşyanın haczedilip haczedilemeyeceğini değerlendirirken konutta bulunmasının yanı sıra hangi amaçla kullanıldığına ve kanundaki kıymetli eşya istisnasına girip girmediğine bakılır.
Örneğin ailenin günlük kullanımındaki yemek masası ile satış amacıyla konutta depolanan ticari mallar aynı kapsamda değerlendirilmez. İcra müdürlüğü, haczi istenen her mal için haczin kanunen mümkün olup olmadığını değerlendirir.
Evde Aynı Türden İki Eşya Varsa Biri Haczedilir mi?
İkinci eşyanın bulunması tek başına haciz nedeni değildir. Önceki düzenlemede, aynı amaca hizmet eden birden fazla eşya varsa koruma bunlardan biriyle sınırlıydı. 7445 sayılı Kanun’un 2. maddesi bu sınırlamayı kaldırdı. Güncel düzenleme, ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyalarını kapsar.
Örneğin konutta iki televizyon varsa, yalnızca sayıya bakılarak televizyonlardan biri haczedilemez. Değerlendirme, haczi istenen eşyanın aile yaşamındaki kullanımına ve niteliğine göre yapılır.
Hangi düzenlemenin uygulanacağını haciz tarihi belirler. İİK Geçici m. 19 uyarınca, 5 Nisan 2023’ten önce haczedilmiş eşyalara değişiklikten önceki hükümler uygulanmaya devam eder. Bu nedenle bir mahkeme kararı 5 Nisan 2023’ten sonra verilmiş olsa bile, kararın konusu bu tarihten önce haczedilen bir eşyaysa eski düzenleme esas alınır.
Altın, Nakit Para ve Antika Eşya Haczedilebilir mi?
İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesinin birinci fıkrasının üçüncü bendi, para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyleri ev eşyasına tanınan korumanın dışında bırakır. Bu kapsamdaki bir mal borçluya aitse ve hacze engel başka bir hüküm bulunmuyorsa haczedilebilir.
Bir eşyanın değerinin yüksek olması ile kanunda sayılan kıymetli eşya grubuna girmesi ayrı değerlendirmelerdir. Örneğin ailenin ortak kullanımındaki bir beyaz eşyanın fiyatı, tek başına onun haczedilmesi için yeterli değildir. Buna karşılık eşyanın antika niteliği taşıması, kanundaki istisnanın uygulanması bakımından önem taşır.
Konutta Haciz İçin Mahkeme Onayı Gerekir mi?
İcra müdürü, haciz yapılması istenen yerin konut olduğunu tespit ederse burada haciz yapılmasına karar verir ve kararını derhal icra mahkemesinin onayına sunar. Mahkeme, dosyanın kendisine gönderildiği tarihten itibaren en geç üç gün içinde dosya üzerinden inceleme yapar. Adresin konut olduğunu tespit ederse kararı onaylar. Onay icra dairesine bildirildikten sonra haciz işlemleri yapılır.
Mahkemenin onayı konutta haciz işlemi yapılmasına ilişkindir. Konuttaki her eşya için haczedilebilirlik ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle onay alınmış olsa da İİK m. 82 kapsamındaki kişisel eşyalar ve ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyaları haczedilemez.
Adres başlangıçta konut olarak değerlendirilmemiş, ancak haciz sırasında konut olduğu anlaşılmışsa ve borçlu hacze rıza göstermiyorsa işlem durdurulur. Sonraki işlemler için m. 79/a’daki karar ve onay usulü izlenir. Kanun, ihtiyati haczi bu özel onay usulünün dışında tutar.
Eşyanın Haczedilemeyeceği veya Başkasına Ait Olduğu Nasıl İleri Sürülür?
Haciz sırasında hangi eşyanın haczedildiğini ve itirazın neye dayandığını tutanağa yazdırmak önemlidir. Borçlu, eşyanın kişisel eşya veya ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyası olduğunu ileri sürüyorsa uyuşmazlık haczedilmezlik hakkındadır. Eş, aile bireyi veya başka bir kişi, eşyanın kendisine ait olduğunu ileri sürüyorsa uyuşmazlık mülkiyet iddiasına ilişkindir. İtirazın konusu, izlenecek yolu belirler.
Sonuç
Ev eşyası haczinde önce konutta işlem yapılması için gereken usul, ardından haczi istenen eşyanın niteliği değerlendirilir. Kişisel eşyalar ve ailenin ortak kullanımındaki ev eşyaları korunur. Para, altın ve kanunda belirtilen diğer kıymetli mallar ise ev eşyasına tanınan bu korumanın dışındadır. Aynı tür eşyadan birden fazla bulunması, güncel düzenlemeye göre tek başına haciz gerekçesi oluşturmaz.
Sık Sorulan Sorular
Buzdolabı ve Çamaşır Makinesi Haczedilebilir mi?
Ailenin ortak kullanımına hizmet eden buzdolabı ve çamaşır makinesi, İİK m. 82/1-3 kapsamındaki ev eşyası korumasından yararlanır.
Evde İki Televizyon Varsa Biri Haczedilir mi?
Yalnızca iki televizyon bulunması haciz için yeterli değildir. Güncel düzenlemede, aynı amaçla kullanılan eşyalardan yalnızca birinin korunacağına ilişkin sınırlama kaldırılmıştır. İİK Geçici m. 19 gereğince 5 Nisan 2023’ten önce haczedilmiş eşyalar hakkında eski hükümler uygulanır.
Altının Evde Bulunması Haczi Engeller mi?
Hayır. Altın, ev eşyasına ilişkin haczedilmezlik kuralının açık istisnalarından biridir. Haciz değerlendirmesinde altının borçluya ait olup olmadığı ayrıca dikkate alınır.
Mahkeme Konutta Haczi Onaylarsa Bütün Eşyalar Haczedilir mi?
Hayır. Onay, konutta haciz işlemi yapılmasına ilişkindir. İcra müdürlüğü, haczi istenen her eşyanın haczedilebilirliğini ayrıca değerlendirir.
